ਜਦ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਬੂਟੀ ਉੱਗਦੀ ਏ
ਪੈਰ ’ਚ ਲੱਗੀ ਸੂਲ਼ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁੱਭਦੀ ਏ
ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਦਿਲ ਵਾਲ਼ਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਗੰਧਲ਼ਾ ਏ
ਓਨਾ ਚਿਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਪੁੱਗਦੀ ਏ
ਆਸ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਹਾੜੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਸ਼ੁੱਭ ਦੀ ਏ
ਲੋੜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਤੀ ਤੇ ਛੁੱਬ ਦੀ ਏ
ਕਾਤਲ ਦੇ ਦਿਲ ਅੰਦਰ ਸੂਰਜ ਮਰਦਾ ਏ
ਜਦ ਕੋਈ ਤਲਵਾਰ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀ ਏ
ਸਿਰ ’ਤੇ ਜਦ ਮੰਡਰਾਉਂਦੇ ਬਰਛੇ ਤਲਵਾਰਾਂ
ਭੁੱਲਦੀ ਜਦ ਦੁਨੀਆਂ ਤਦ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੁੱਝਦੀ ਏ
ਜਿੰਨੀ ਲੰਮੀ ਪਹੁੰਚ ਏ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਾਕਾਂ ਦੀ
ਚਿੱਠੀ ਉਸ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਥਾਂ ਤਕ ਪੁੱਜਦੀ ਏ
ਤਨ ਤਾਂ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦੀ ਏ
ਅਜਕਲ ਉਹ ਖਿਆਲਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਡਦੀ ਏ।
-ਸੰਗਤਾਰ
Bansuri – Part 5 – Playing Scales with Key Change – Practical
In this lesson, you will learn to play seven modes or scales or moorshanas, and six thaats of Northern Indian music on a Bansuri (Indian Flute). The bansuri is capable of playing these scales without using half notes. For detailed explanation please see ‘part 4’ from the same series. To view English Subtitles please use the ‘CC’ option.
[youtube http://www.youtube.com/watch?v=vUoqX9No9IE&w=560&h=315]
Bansuri – Part 4 – Playing Scales with Key Change – Theory
In this lesson, you will learn to play seven modes or scales or moorshanas, and six thaats of Northern Indian music on a Bansuri (Indian Flute). Bansuri is capable of playing these scales without using half notes. To view English Subtitles please use the ‘CC’ option.
[youtube http://www.youtube.com/watch?v=PFALenfh9Cs&w=560&h=315]
Uttari Gunkali
Thaat: Bhairavi
Jati: Sampooran- Sampooran (7/7)
Virjit Notes: none
Vadi: Sa
Samvadi: Ma
Vikrat Notes: R, G, D, N komal
Time: Morning
Aroh: S r g m P d n S*
Avroh: S* n d P m g r S
Click here to pick a Thaat (parent Scale)
Click here to pick a Jati (note count)
Click here to see the entire list alphabetically
You may also use the search feature on this blog to find a Raag.
I would like to wish everyone a very happy new year!
2011 was a wonderful year for us. Our Australian tour was a great success.
We recorded Melbourne concert (September 25, 2011) and now Plasma Records is releasing it worldwide except Moviebox is distributing it in the UK and Europe.
The audio is already out, the video will follow shortly.
Here is a song from this upcoming release which coincidentally is very appropriate for this occasion. Enjoy!
May your 2012 will be full of excitement and happiness.
Raj Kalian
Thaat: Kalian
Jati: Audav-Chhadav (5/6)
Vadi: G
Samvadi: N
Vikrit: M tivar
Virjit: R, P/P (rarely R is used in aroh)
Aroh: N.S G, M’D M’G, M’D S*
Avroh: S*, N R*N D, M’G R S
Time: Evening
Click here to pick a Thaat (parent Scale)
Click here to pick a Jati (note count)
Click here to see the entire list alphabetically
You may also use the search feature on this blog to find a Raag.
sangtar.com > Music Theory > Raagkosh
Sughrai
Thaat: Kafi
Jati: Chhadav-Sampooran (6/7)
Vadi: P
Samvadi: S
Vikrit: G komal, both N
Virjit: D in aroh
Aroh: S R g m P N S*
Avroh: S* n D P, m P, g m R S
Time: Day Second Pehar
Click here to pick a Thaat (parent Scale)
Click here to pick a Jati (note count)
Click here to see the entire list alphabetically
You may also use the search feature on this blog to find a Raag.
sangtar.com > Music Theory > Raagkosh
Sorath
Thaat: Khamaj
Jati: Audav-Sampooran (5/7)
Vadi: R
Samvadi: D
Vikrit: Both Nishads
Virjit: G,D in aroh
Aroh: S R m P N S*
Avroh: S* R*,n D, m P D, m R N. S
Time: Night Second Pehar
Click here to pick a Thaat (parent Scale)
Click here to pick a Jati (note count)
Click here to see the entire list alphabetically
You may also use the search feature on this blog to find a Raag.
sangtar.com > Music Theory > Raagkosh
[youtube http://www.youtube.com/watch?v=iRF8GYHJRLI&w=560&h=315]
ਇਸ ਵਿਡੀਓ ਦੇ ਵਿੱਚ ‘ਅਰੂਜ਼’ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਅਰੂਜ਼ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਹਨ:
1. ਮੁਤਹੱਰਕ ਅਤੇ
2. ਸਾਕਿਨ
1. ‘ਮੁਤਹੱਰਕ’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ accented ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਸਮੇਂ ਜ਼ੁਬਾਨ ‘ਹਰਕਤ’ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
2. ‘ਸਾਕਿਨ’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ unaccented ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਸਮੇਂ ਜ਼ੁਬਾਨ ‘ਸਕੂਨ’ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
‘ਮੁਤਹੱਰਕ’ ਤੇ ‘ਸਾਕਿਨ’ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਤਿੱਕੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜੋੜੇ ਨੂੰ ‘ਸਬੱਬ’ ਤੇ ਤਿੱਕੜੀ ਨੂੰ ‘ਵਤਦ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਬੱਬ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:
1. ਸਬੱਬ ਖਫ਼ੀਫ਼: ਇਹ ‘ਮੁਤਹੱਰਕ’+’ਸਾਕਿਨ’ ਨਾਲ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ।
2. ਸਬੱਬ ਸਕੀਲ: ਇਹ ‘ਮੁਤਹੱਰਕ’+’ਮੁਤਹੱਰਕ’ ਨਾਲ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਵਤਦ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ, ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ:
1. ਵਤਦ ਮਜਮੂਅ: ਇਹ ‘ਮੁਤਹੱਰਕ’+’ਮੁਤਹੱਰਕ’+’ਸਾਕਿਨ’ ਨਾਲ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ।
2. ਵਤਦ ਮਫ਼ਰੂਕ: ਇਹ ‘ਮੁਤਹੱਰਕ’+’ਸਾਕਿਨ’+’ਮੁਤਹੱਰਕ’ ਨਾਲ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ।
3. ਵਤਦ ਕਸਰਤ: ਇਹ ‘ਮੁਤਹੱਰਕ’+’ਮੁਤਹੱਰਕ’+’ਮੁਤਹੱਰਕ’ ਨਾਲ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਰਣ ਦੇ ‘ਮੁਤਹੱਰਕ’ ਜਾਂ ‘ਸਾਕਿਨ’ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਇਹ ਨਿਯਮ ਹਨ:
1. ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਰਣ, ਅੱਖਰ ਜਾਂ ਹਰਫ਼ ਸਦਾ ‘ਮੁਤਹੱਰਕ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
2. ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਆਖਰੀ ਵਰਣ, ਅੱਖਰ ਜਾਂ ਹਰਫ਼ ਸਦਾ ‘ਸਾਕਿਨ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
3. ਜੇ ਦੋ ‘ਸਾਕਿਨ’ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ‘ਸਾਕਿਨ’ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੇ ਪਰ ਦੁਜਾ ‘ਮੁਤਹੱਰਕ’ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਜੇ ਤਿੰਨ ‘ਸਾਕਿਨ’ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ‘ਸਾਕਿਨ’, ਦੁਜਾ ‘ਮੁਤਹੱਰਕ’ ਤੇ ਤੀਜਾ ਵਜ਼ਨੋਂ ਖਾਰਿਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਚਾਰ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੇ ਦੋ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਮਗਰਲਾ ਨਿਯਮ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਣੀਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ‘ਤੇ ਨਿਯਮ ਨੰ. 2 ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨੰ. 3 ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਨਿਯਮ ਨੰ. 3. ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਪਿੰਗਲ ਅਤੇ ਅਰੂਜ਼ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘਾ ਗਿਆਨ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਹੇਠਾਂ ਕੁੱਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਿਊ ਬੁੱਕ ਕੰਪਨੀ, ਮਾਈ ਹੀਰਾਂ ਗੇਟ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਮਿਲ਼ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ:
1. ਪਿੰਗਲ ਤੇ ਅਰੂਜ਼ – ਪ੍ਰੋ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ -ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਿਰਤ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੀ ਪੜ੍ਹਨੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੋ।
2. ਸੰਪੂਰਨ ਪਿੰਗਲ ਅਤੇ ਅਰੂਜ਼ – ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ -ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਪਿੰਗਲ ਅਤੇ ਅਰੂਜ਼ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾ ਕੇ ਸੌਖਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।)
3. ਗ਼ਜ਼ਲ – ਅਰੂਜ਼ ਤੇ ਪਿੰਗਲ – ਡਾ. ਐੱਸ ਤਰਸੇਮ – ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅਰੂਜ਼ ਦੇ ਅਰਬੀ ਦੇ ਰੁਕਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਸੌਖਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
4. ਪਿੰਗਲ ਦਰਪਣ – ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਬੇਗੋਵਾਲ – ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਿੰਗਲ ਬਾਰੇ ਅਣਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਸਰੋਤ ਹੈ।
Pushapranjani
Thaat: Pooravi
Jati: Chhadav-Chhadav (6/6)
Vadi: G
Samvadi: N
Vikrit: R komal, M both
Virjit: D /D
Aroh: S r G m M’P N S*
Avroh: S* N P m M’G r S
Time: Night Second Pehar
Click here to pick a Thaat (parent Scale)
Click here to pick a Jati (note count)
Click here to see the entire list alphabetically
You may also use the search feature on this blog to find a Raag.
sangtar.com > Music Theory > Raagkosh